اسپانیا کشوریاست در جنوب غربی اروپا. نام رسمی آن پادشاهی اسپانیا و پایتخت آن، مادرید است. سرزمین اسپانیا شامل قسمت اعظم شبهجزیره ایبری، جزایر بالئارس، جزایر قناری، شهرهای سبته (Ceuta ) و ملیله (Melilla ) در شمال قارۀ آفریقا و برخی جزایر دیگر واقع در مقابل سواحل این قاره و خود شبهجزیرهاست.
در شمال با فرانسه و آندورا، در غرب با پرتغال، در جنوب با جبلالطارق و مراکش و همچنین دارای مرزهای دریایی در شرق با دریای مدیترانه، و در غرب و شمال با اقیانوس اطلس است.
تاریخ
عصر باستان
قدیمی ترین ساکنان شبهجزیره ایبری تشکیل دهندگان تمدّنهای ایبری و باسکی بودهاند. در هزاره اول ق.م.، بخشی از اقوام سلت وارد مناطق شمال غربی شبهجزیره شدند. از آمیزش سلتها و ایبرها هم، تمدن سلتایبری در مناطق مرکزی به وجود آمد. در همین دوره، فنیقیان شهرهایی را در کرانههای مدیترانه و در سواحل اقیانوس اطلس در جنوب کشور بنیان گذاشته -مثل کادیس، مالاگا و غیره- و در آنها صنعت را رونق دادند. یونانیان هم به قصد تجارت با مناطق داخلی به عمارت بنادری در کرانههای شمالی مدیترانه پرداختند.
در قرن سوم ق.م.، قرطاج برای دفاع از شبکه تجاری خود در برابر رم، وارد شبهجزیره شده و به استعمار مناطق ایبرنشین و سلتایبرنشین پرداخت. مرکز قرطاجیان در شبهجزیره، بندر مهم قرطاج هدشت نوین (Cartagena ی کنونی) بود. طیّ جنگهای پونیک، که بین قرطاج و جمهوری رم به وقوع پیوسته است، شبهجزیره ایبری مرکز قشونکشیهای کارتاژیان به سمت رم بود. بعد از دومین جنگ پونیک، رومیان تسخیر شبهجزیره را شروع کردند و این روند تا سال ۱۹ ق.م. ادامه داشته است.
با پیروزی رومیان، شبهجزیره ایبری جزو امپراتوری رم شد. روند رومیسازی زبانی، فرهنگی و اقتصادی در اواخر قرن دوم ق.م. شروع شد. اسپانیای کنونی نام و اکثر زبانها و اساس شبکه جادّههای خویش را از این دوره به ارث بردهاست. عمق رومیسازی اسپانیا تا حدّی بودهاست که سه تن از امپراتورهای رم (Traianus ، Hadrianus و Theodosius I ) و همین طور فیلسوف رواقی بزرگ سنکا (Lucius Anneus Seneca ) و شعرای نامداری چون مارتیالیس (Marcus Valerius Martialis ) و لوکانوس (Marcus Annaeus Lucanus ) در این سرزمین به دنیا چشم گشودند.
اوّلین شواهد موجود، تاریخ رواج مسیحیت را در اسپانیا به قرن چهارم م. میرسانند. در سال ۳۸۰، امپراتور تئودوسیوس اوّل مسیحیت را دین رسمی کلّ قلمرو رم اعلام کرد.
عصر میانه
در قرن پنجم میلادی، گروههایی از اقوام ژرمانیک و یک قوم ایرانی به اسم الانها امپراتوری رم را که به مرحله انحطاط خود رسیده بود تسخیر کردند. از این میان، قوم ویزیگوت در اسپانیا قدرت را به دست گرفت و سلسله پادشاهیای تشکیل داد که قلمرو آن کلّ شبهجزیره و مناطق جنوب فرانسه را در بر میگرفت. مذهب آنها، بر خلاف اکثر ساکنان اسپانیا که کاتولیک بودند، آریوئی بود تا این که در سال ۵۸۹ م. رکاردوس اول به مذهب کاتولیک روی آورد. ویزیگوتها به کشور خودشان هیسپانیا میگفتند. در سال ۷۱۱ م. هیسپانیا مورد حمله مسلمانان قرار گرفت و در قرون اوّلیّه اسلامی مرکز یکی از تمدنهای اسلامی بودهاست.
جنگ داخلی
حکومت اسپانیا تا۱۹۳۱ م. مشروطه بود و در آن سال به جمهوری تبدیل شد. در ژوئیه ۱۹۳۶ ارتش اسپانیا کوشید دولت جمهوری اسپانیا را ساقط کند. نتیجه این عمل جنگ داخلی بود که در آن ۳۰۰٬۰۰۰ نفر مردند. آلمان نازی و ایتالیا به حمایت از ژنرال فرانکو و نیروهای ملّی گرایش پرداختند. اتّحاد جماهیر شوروی و بریگاد بین المللی در جبهه جمهوری خواهان میجنگیدند. در ۱۹۳۹ فرانکو در جنگ داخلی پیروز شد
تقسیمات کشوری
اسپانیا ۱۷ بخش خودمختار دارد. از سوی دیگر کشور اسپانیا به ۵۰ استان نیز تقسیم شده است که به این ترتیب هر کدام از بخشهای خودمختار خود به یک یا چند استان تقسیم گردیدهاند. برای نمونه ناحیه اکسترمادورا از دو استان کاسرس و باداخوس تشکیل شده است. علاوه بر این هر استان به تعدادی شهرستان تقسیم شده است و هر شهرستان به تعدادی دهستان. اسپانیا ۸۱۰۸ دهستان دارد
پرجمعیّتترین شهرها
هر دهستان اسپانیا به طور میانگین ۵٬۳۰۰ نفر جمعیت دارد، امّا دامنه تغییرات زیاد است. پرجمعیّتترین دهستان اسپانیا شهر مادرید با ۳٬۱۲۸٬۶۰۰ (۲۰۰۶) نفر جمعیّت است. در حالیکه چندین دهستان نیز وجود دارند که جمعیتشان کمتر از ۱۰ نفر است. جدول زیر ده تا از پرجمعیّتترین دهستانهای اسپانیا را نشان میدهد.
|
جمعیت [ ۴ ] |
|||
|
۱ |
۳٬۱۲۸٬۶۰۰ |
||
|
۲ |
۱٫۶۰۵٫۶۰۲ |
||
|
۳ |
۸۰۵٫۳۰۳ |
||
|
۴ |
۷۰۳٫۳۱۳ |
||
|
۵ |
۶۳۹٫۱۸۱ |
||
|
۶ |
۵۶۰٫۶۳۱ |
||
|
۷ |
۳۱۶٫۹۹۶ |
||
|
۸ |
۳۷۷٫۰۵۶ |
||
|
۹ |
۳۷۵٫۰۳۸ |
||
|
۱۰ |
|
اقتصاد
اسپانیا بزرگ ترین تولید کنندۀ روغن زیتون جهان است.
